اریجانی: دوران جهش‌های عظیم کشور پس از جنگ اخیر فرا می‌رسد؛ عقلانیت اسلامی، بنیان پیشرفت علمی است

به گزارش روابط عمومی سازمان بسیج اساتید کشور، در نشست هم‌اندیشی بررسی راهکارهای پیشرفت علوم پایه دانشگاه‌های تهران، دکتر محمدجواد لاریجانی، رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM)، با اشاره به اهمیت پیشرفت علمی کشور اظهار داشت: هدف از برگزاری این نشست، بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و تجربیات اساتید برای شناسایی راهکارهای پیشرفت علوم پایه کشور است. جمع‌بندی این مباحث در قالب گزارش‌های مشورتی به رهبر معظم انقلاب، رئیس‌جمهور و سایر مسئولان ارائه خواهد شد و سازوکاری نیز برای پیگیری پیشنهادها در نظر گرفته می‌شود.

وی با اشاره به اینکه حرکت حُبی یعنی حرکت جهان بر اساس حُب، اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران همواره چنین پدیده‌ای بوده یعنی یک تجربه سیاسی مدنی که می‌خواهد جامعه‌ای مدرن را بر اساس عقلانیت اسلامی بنا کند لذا بنیان گذاری این حرکت از سوی جمهوری اسلامی ایران بسیار مهم است.

لاریجانی سپس با بیان اینکه یکی از محور‌های کار ما باید پیشرفت علمی و مبانی علمی باشد، به دیدگاه بنیان گذار انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: شعار «العلم و السلطان» فقط در بیان تبلیغات نبود بلکه امام شهید به شدت معتقد بودند باید بر اساس پیشرفت‌های علمی کار‌ها را پیش ببریم و حتی چنین موضوعاتی را هم به شدت پی گیری می‌کردند در صورتی که عالمان در مجامع سیاسی به عنوان زینت المجالس زیاد یعنی بدون اینکه نتیجه‌ای گرفته شود فقط دور هم جمع می‌شوند.

وی ادامه داد: رهبر شهید با این نظر و روش نه تنها مخالف بودند بلکه علاوه بر دادن ایده، حمایت و پیگیری هم می‌کردند که پروژه به کجا رسید و آخرین گزارش‌ها چیست، اما علی رغم چنین پی گیری‌هایی از سوی ایشان، نظرات رهبر شهید را فقط حدود 30 درصد محقق کردند. یکی از ویژگی‌های برجسته رهبر شهید انقلاب، اهتمام جدی به پیشرفت علمی کشور بود. ایشان صرفاً به حمایت از طرح‌های علمی اکتفا نمی‌کردند، بلکه روند اجرای پروژه‌ها را پیگیری کرده و از دانشگاه‌ها و مراکز علمی گزارش پیشرفت مطالبه می‌کردند.

وی با اشاره به شرایط کشور و رهبری جدید هم عنوان کرد: آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای مقام معظم رهبری فرد بسیار فرهیخته و باهوشی هستند؛ من با ایشان تعاملات زیادی در گذشته داشتم و در این تعاملات نشان دادند فردی با حوصله و دقیق هستند.

رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی سپس درباره توجه رهبری به علوم پایه تصریح کرد: این جنگ تمام می‌شود و ما دوران پساجنگ داریم و همانند دوران پس از خاتمه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که دوران بسیار مهم شکوفایی داشتیم و بعد از این جنگ نیز که با پیروزی‌های وسیع همراه خواهد بود، دوران وسیعی برای جهش‌های عظیم خواهیم داشت لذا در این دوران باید پرچم دانش بنیان‌ها از جمله علوم کاربردی برافراشته باشد. توجه رهبر معظم انقلاب به علوم پایه در شرایط جنگی، نشان‌دهنده نگاه راهبردی به آینده کشور است. جنگ پایان خواهد یافت و ایران وارد دوران پساجنگ خواهد شد؛ دورانی که می‌تواند زمینه‌ساز جهش‌های بزرگ علمی باشد و دانشمندان، به‌ویژه متخصصان علوم پایه، باید در آن نقش محوری ایفا کنند.

وی همچنین بیان اینکه علوم پایه دو وجه نظری و تجربی دارد، اظهار داشت: وجه نظری به کاوش و ایده پردازی می‌پردازد در صورتی که وجه تجربی معتقد است بدون آزمایشگاه‌های بزرگ کاری میسر نمی‌شود؛ براین اساس آزمایشگاه‌های کوچک پاسخگوی تحقیقات این حوزه نیستند و به سرمایه گذاری جدی نیاز داریم، زیرا امکاناتی مانند نظام‌های آمارگیری و آنالیز را نمی‌توان در هر دانشگاهی فراهم کرد بنابراین لازم است یک موسسه مشخص در کشور به عنوان مبنای این کار انتخاب شود و همه کشور در آن سرمایه گذاری کنند پس یکی از دستاورد‌های این نشست می‌تواند تدوین پیشنهاد‌هایی برای تاسیس آزمایشگاه‌های بزرگ در حوزه علوم پایه باشد.

وی در همین راستا بیان کرد: پیشرفت در علوم پایه، به‌ویژه حوزه‌های آزمایشگاهی، نیازمند سرمایه‌گذاری ملی و ایجاد زیرساخت‌های بزرگ تحقیقاتی است. به‌جای پراکندگی امکانات، می‌توان با تأسیس یک یا دو آزمایشگاه بزرگ ملی، زمینه انجام پژوهش‌های پیشرفته و مرزشکنانه را برای محققان سراسر کشور فراهم کرد. در کنار توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی، تقویت پژوهش‌های نظری و افزایش اشتیاق جوانان به تحصیل و فعالیت در رشته‌های علوم پایه اهمیت ویژه‌ای دارد. لازم است موانع موجود در مسیر فعالیت علمی استعدادهای جوان شناسایی و برطرف شود.

لاریجانی با تاکید بر لزوم جلب اشتیاق جوانان به علوم پایه گفت: این روز‌ها شاهد جریان تازه‌ای از بازگشت نیرو‌های تحصیل کرده به کشور هستیم؛ جریانی که ریشه در نوعی بعثت و انگیزه درونی در این افراد دارد به نحوی که در همین چند ماه اخیر، چندین چهره برجسته که در حوزه‌های نظری فعالیت می‌کردند، فقط به دلیل شرایط پیش آمده به ایران بازگشتند. حتی نمونه‌ای داریم از یک فرد بسیار فرهیخته که همسرش به تازگی از دانشگاه هاروارد به کشور برگشته و به عضویت علمی پژوهشگاه دانش‌های بنیادی درآمده است. امروز شاهد بازگشت تعدادی از دانشمندان برجسته ایرانی از مراکز علمی خارج از کشور هستیم. این روند فرصتی ارزشمند برای تقویت ظرفیت علمی کشور است و باید با اصلاح و تسریع فرایندهای جذب اعضای هیئت علمی، زمینه فعالیت این نخبگان در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های داخلی فراهم شود.

وی در پایان گفت: ما با وزارت علوم رایزنی کردیم تا جذب این نخبگان در همه موسسات به فرآیند‌های طولانی سه چهار ساله گره نخورد و ورود آن‌ها به مراکز آموزش عالی با سرعت انجام شود، چون این فرصتی طلایی برای کشور است البته خوشبختانه معاون اول رئیس جمهور و همکاران وزارت علوم توجه کامل به این موضوع دارند؛ بنابراین برای محقق شدن بخش‌هایی از پیام رهبری در حوزه علوم پایه را در دستور کار داریم. تجربه‌های گذشته نشان داده است که جذب دانشمندان برجسته می‌تواند به تربیت نسل جدیدی از پژوهشگران توانمند منجر شود. اکنون باید از فرصت بازگشت نخبگان ایرانی به بهترین شکل استفاده کنیم و با برنامه‌ریزی علمی، زمینه پیشرفت علوم پایه و جهش فناوری کشور را فراهم سازیم.